Przewodnik po okolicy Krakowa cz. 3

By admin

Kwiecień 14, 2018 Okolice Krakowa No comments
Tagi:

A oto kolejny wpis z „cyklu przewodnik po okolicy Krakowa”, poprzedni post znajdziesz tutaj http://www.mercik.com.pl/przewodnik-okolicy-krakowa-cz-2/ . Opisałem tam Łobuzów, Prądnik Biały i Czerwony, wieś Mogiłę oraz wszystkim znaną Wieliczkę.

Niepołomice (45 minut do Podłęża, skąd omnibusem, lub fiakrem 30 minut, a także i statkiem na Wiśle, wsiadając na placu Groble pod Wawelem). W miasteczku starożytny zamek, w którym chętnie przebywali królowie polscy, zabawiając się łowami w słynnej z grubej zwierzyny puszczy niepołomickiej, istniał już w r. 1518. Pałac z dziedzińcem o galeriach arkadowych z herbem ks. Lubomirskich. Drugie piętro w nowszych czasach zniesione. W południowym dolnym skrzydle sala, zwana myśliwską Władysława IV, ze sklepieniem owalnym; stojący w ogniskach elipsy słyszą mimo dużej odległości najcichszy szept. Na piętrze sala gotycka wsparta na filarze. Z gotyckiego kościoła zachowane prezbiterium, reszta przerobiona barokowo. Ciekawe kaplice renesansowe ks. Lubomirskich i Branickich, z nagrobkami ostatnich. Ładna krata. W murze piękne odrzwia renesansowe.

Bochnia, oddalona pięć mil od Krakowa koleją, słynna z kopalń, starszych podobno od wielickich, lecz niedostępnych dla publiczności. Miasteczko 30cio-tysięcznć, schludne i miłe.

O milę od Bochni znajduje się Wiśnicz, z dobrze zachowanymi ruinami zamku Kmitów i Lubomirskich.

Zamek czworoboczny, w dużej części budowany z ciosu, otoczony wałem szkarpowym kryjącym kazamaty – naroża fortyfikacji występują bastionami, między którymi u zachodniego boku ciekawy korytarz kazamatowy. Brama z herbem Leliwa z trzema wejściami prowadzi na dziedziniec – pałac budowany w XVI wieku przez Kmitów, ma ślady gotyku – w wieku XVII przebudowany przez ks. Stanisława Lubomirskiego – wewnętrzny dziedziniec z galerią, klatka schodowa, odrzwia, kominy, obramienia marmurowe i ciosowe z tegoż czasu pochodzą.

Kaplica wzniesiona w stylu niderlandzkiego baroku.

Na drugiej górze kościół, w którego podziemiach spoczywają zwłoki ks. Lubomirskich. W budynkach poklasztornych (po Karmelitach) mieści się więzienie dla skazańców za ciężkie przestępstwa.

Do niedawna w miasteczku zachowały się ciekawe drewniane domki z XVII wieku. Wycieczkę z Krakowa do Wiśnicza można odbyć w jednym dniu.

W Mydlnikach, (stacia kolei o parę km. od Krakowa), utrzymuje Uniwersytet gospodarstwo doświadczalne na wysokim poziomie rozwojowym.

Zabierzów 14 kim. od Krakowa, stacja kolei. Na południe od wsi, wśród żyznej okolicy, położonej po obu brzegach Rudawy, wznoszą się malownicze skały formacji jurajskiej. Na skręcie wąwozu wzgórze kończy się prostopadłą białą skałą, wysoką 277 m., a znaną pod nazwą „Skały Kmity”. Z nią łączy się podanie, że jeden z Kmitów, zakochawszy się w córce Bonara, właściciela sąsiednich Balic (w XVI w.), nie mogąc zyskać jej wzajemności, na skalę tę konno wjechawszy, wraz z rumakiem rzucił się z jej szczytu, skutkiem czego śmierć znalazł w nurtach Rudawy, dołem płynącej.

Na południe, między Winną górą a wzgórzami Aleksandrowie, leżą Balice, siedziba Bonerów, z pałacem wzniesionym w XVII wieku, odnowionym w XVIII, a przebudowanym za właścicieli obecnych książąt Radziwiłłów, przez architekta T. Stryjeńskiego. Za ogrodem na wzgórzu widok sięgający aż do Krakowa.

Krzeszowice, stacja kolejowa (25 kim. od Krakowa), własność i rezydencja rodziny Potockich. Wśród przepysznego parku znajduje się pałac, wystawiony roku 1850 – 1857, według planów architekty Lanciego. W pałacu cenna galeria obrazów, biblioteka i zbiór starożytności.

Kościół, według planów Schinkla, zawiera zwłoki Chłopickiego.

Na północ od Krzeszowic spacerem półgodzinnym dostać się można do szeregu dolin, jak:

Dolina Czerny. Wśród łańcucha lesistych gór, docierających do Ojcowa, w pięknej jakby podtatrzańskiej okolicy, której ciszę pustelniczą przerywa szmer rączo płynącego potoku, wzniosła klasztor i kościół pod wezwaniem św. Eliasza, dla O. Karmelitów bosych, w roku 1628, Agnieszka z hr. Tenczyńskich Firlejowa. Kościół, odznaczający się nadzwyczajną akustyką, ma półkoliste sklepienie, ołtarze i antepedia z czarnego marmuru dębnickiego. Zewnątrz murów klasztornych, w cieniu leśnych drzew, znajduje się grób Aleksandra Błędowskiego, generała wojsk polskich, zmarłego w 1831 r.

Między doliną Czerny, a doliną Dubie, leżą wsie Paczołtowice i Dębnik, z łomami marmuru twardego, którego użyto do ołtarza w kościele św. Szczepana w Wiedniu i w kościele Magdaleny we Wrocławiu do jednego z grobowców. Król Stanisław August dzierżawiąc od Karmelitów łomy Dębnickie przyczynił się mocno do ich podniesienia. Za doliną Czerny na zachód leży dolina Miękinia z łomami porfiru.

Dubie, oil Rudawy parę kim., w pięknej dolinie zw. Niekluzą. Słynne pstrągarnie Potockich.

Na południe, 3 kim. od Krzeszowic, leży wieś Tenczynek, w której znajdują się kopalnie węgla. W kościele, grobowiec Kazimierza Tenczyńskiego, fundacji Augusta Czartoryskiego, wojewody ruskiego. Ze wsi cienistym lasem dojeżdża się do ruin zamku Tenczyńskiego, dawnej siedziby potężnego rodu Tenczyńskich. Budowę zamku zaczął prawdopodobnie Nawój z Morawicy. Rodzina Nawojów, przybrawszy nazwę Tenczyńskich, przez długie lata zamek len dzierżyła. Po bitwie pod Grunwaldem w r. 1410 osadzono tu znakomitszych jeńców krzyżackich.

Dziś widać resztki murów, z których wejście prowadzi od północy przez wielką basztę (barbakan ze śladami hurdycji) – podwórzec zamku z trzech stron zabudowany z galeriami dokoła, na północno-wschodnim rogu baszta okrągła, zwana Dorotką. W południowym skrzydle kaplica zamkowa.

Mników. Wąwóz obok takiejże wioski leży na południowy zachód od Balic; łatwiejszy dojazd od Krzeszowic (11 kilometrów). Wioska należąca do Kamedulów z Bielan, z malowniczymi jurajskiej formacji skalami, była jakiś czas miejscem studiów i jakby kolonią artystów krakowskich. Ze wzgórza po prawej stronie Sanki rozległy widok na Tyniec, Bielany i Kraków.

Alwernia. Nazwa miejscowości pochodzi od pustyni nad rzeką Arno w Toskanii. W 1636 roku Krzysztof Koryciński sprowadził tu Bernardynów, zbudowawszy im na wzgórzu lesistym kościół i klasztor. Kościół barokowy posiada wiele marmurów i portrety z XVII wieku.

Poręba Żegota, o 3 kim. na południowo wschód od Alwernii. Rezydencja obecnie lir. Szembeków z piękną biblioteką, drukami z XVI wieku i miniaturami, nabytymi od bibliotekarza Muczkowskiego.

Wśród pięknej okolicy, przerżniętej wstęgą Wisły, na wzgórzu (362 m.) lasem pokryłem, wznoszą się zwaliska zamku Lipowca,, na północnej stronie gościńca z Krakowa na Górny Śląsk; u podnóża rozsiadła się w malowniczym położeniu wieś Babice. Potrójny wal forteczny otacza zwaliska czworobocznego, dwupiętrowego budynku, w środku wznosi się okrągła trzy piętrowa baszta wysokości 26 m., która była od XV wieku turmą więzienną. Na wysokości drugiego piętra w stronie zachodniej wieży, drzwi zasklepione prowadzą korytarzykiem w grubości murów do wnętrza – w ścianie prawej widać kręcone schody. Grubość murów wynosi 3 metry.

Zamek należał do Gryfitów, budowany z ciosu i kamienia dzikiego, w głównym swoim zrębie pochodzi z XIII w., w XV w. przeszedł na własność biskupów krakowskich, którzy przeznaczyli go na więzienie; za biskupa Szaniawskiego przerobiono korpus zamkowy na dom poprawy dla duchownych. W r. 1548 był tu więziony słynny reformator i zwolennik nauki Zwinglego, Franciszek Stankar, profesor języka hebrajskiego w uniwersytecie krakowskim. W drugiej połowic XVIII w. był Lipowiec letnią rezydencją biskupów krakowskich. Wreszcie przy schyłku XVIII w. konfederaci barscy, broniąc się jakiś czas w zamku, spalili go.

Swoszowice, stacja kolei leżąca za Podgórzem – miejsce kąpielowe z siarczonymi wodami.

Kalwara Zebrzydowska (43 kim. od Krakowa, koleją na drodze do Suchej), miejsce słynne z odpustów i pielgrzymek. Na wzgórzu, kościół i klasztor Bernardynów. Budowle te wzniósł wojewoda krakowski, Mikołaj Zebrzydowski, w latach 1603 – 1609. Kościół stawiali budowniczowie kościoła św. Piotra w Krakowie, wiele z czasem przybyło dodatków osiemnastowiecznych; posiada trzy kaplice i 16 ołtarzy. W wielkim ołtarzu, srebrna figura N. P. Marii, na wzór Loretańskiej, w Rzymie wykonana i przez Sykstusa V poświęcona. Za wielkim ołtarzem pięknie rzeźbione stalle. W kaplicy Ukrzyżowania dekoracja Leksyckiego, z około roku 1(540. Tłumy rokrocznie ciągną tu na procesje wielkotygodniowe do 14 kaplic ze stacjami, rozrzuconych na wzgórzach i dolinach.

Na południowy wschód od Kalwarii, w odległości 4 kim. Lanckorona, z ruinami zamku.

W dalszym biegu kolei leży Sucha, z pałacem renesansowym, o krużgankach z galeriami – bogata biblioteką, zwłaszcza rękopiśmienna. Własność po hr. Branickich przeszła do hr. Tarnowskich.

Na północ od Krakowa piękne miejscowości jak: Ojców, Grodzisko, Pieskowa Skała.

Jedzie się przez Szyce albo przez Michałowice. Od Giebułtowa podnosząca się wyżyna przecięta jest z północnego zachodu na wschód doliną Ojcowską (16 kim. długości), z bystro płynącym na dnie Prądnikiem.

Z zamku Ojcowskiego, zbudowanego za Kazimierza Wielkiego, a polem odbudowanego w wieku XVIII, pozostały tylko szczątki.

Urocza dolina Ojcowska rozszerza się pod zamkiem Pieskowej Skały, wzniesionym w wieku XVI, a odbudowanym w wieku XVIII i XIX.

Pod Grodziskiem, między Ojcowem a Pieskową Skałą, grodem warownym, wystawionym przez Henryka Brodatego, Prądnik rozlewa się w stawy, a skały przybierają dziwaczne kształty, skąd ich nazwy, jak: Ciemnia albo Ojcowska, Chełmska, w której miał się Łokietek ukrywać w roku 1300.